De drie hoofdheiligdommen en wat er in elk van hen staat
Hindoeïstische iconografie van Prambanan — Shiva, Brahma, Vishnu
Het centrale binnenplein van Prambanan telt acht hoofdtempels — de drie grote heiligdommen voor Shiva, Brahma en Vishnu (de hindoeïstische drie-eenheid), plus vijf kleinere bijkomende tempels. Elk bevat specifieke iconografie die de middeleeuwse hindoeïstische religieuze logica volgt. Deze gids laat zien wat er in elk heiligdom te vinden is en waar u in de iconografie op moet letten.
Boek uw toegang tot Prambanan ↗De centrale Shiva-tempel
De Shiva-tempel is de hoogste van de drie hoofdheiligdommen (47 meter). Het is de centrale van de acht tempels op het binnenplein. De tempel heeft vier binnenkamers, elk met een ander godenbeeld. Hoofdkamer (oostgericht): Shiva zelf, als een beeld van 3 meter dat Shiva Mahadeva (Shiva de Grote God) toont. Noordkamer: Durga, Shiva's gemalin, in haar demonendodende vorm. Westkamer: Ganesha, de olifantskoppige zoon van Shiva en Parvati. Zuidkamer: Agastya, de wijze die het hindoeïsme naar Zuid-India en Zuidoost-Azië bracht.
De buitenkant van de Shiva-tempel is uitgehouwen met reliëfpanelen die het Ramayana-epos afbeelden — het volledige epos in 24 panelen. Bezoekers lezen de panelen met de klok mee rond de tempel. De sculpturen dateren uit het midden van de 9e eeuw, gelijktijdig met de bouw van de tempel, en zijn opmerkelijk goed bewaard gebleven. Het ontwerp met vier kamers, met Shiva geflankeerd door zijn familie, is een specifiek Javaanse iconografie; Shiva-tempels op het Indiase vasteland hebben doorgaans één kamer.
De Brahma- en Vishnu-tempels
Brahma-tempel (ten noorden van Shiva): bevat een Brahma-beeld van 3 meter. Brahma is de scheppende god in de hindoeïstische drie-eenheid; meestal afgebeeld met vier hoofden gericht op de vier windrichtingen. De vier hoofden van het beeld in Prambanan zijn duidelijk zichtbaar. De buitenste reliëfs van de tempel tonen scènes uit het Ramayana, als vervolg op waar de panelen van de Shiva-tempel eindigen.
Vishnu-tempel (ten zuiden van Shiva): bevat een Vishnu-beeld van 3 meter, de behoedende god in de hindoeïstische drie-eenheid. Meestal afgebeeld met vier armen die specifieke symbolische voorwerpen vasthouden (schelphoorn, werpschijf, knots, lotus). De buitenste reliëfs van de Vishnu-tempel tonen de legende van Krishna — Krishna is de populairste avatar (incarnatie) van Vishnu. De Krishna-reliëfs behoren tot het fraaiste middeleeuwse hindoeïstische beeldhouwwerk van Zuidoost-Azië.
Nandi en de bijkomende heiligdommen
Recht tegenover de Shiva-tempel staat een kleiner heiligdom voor Nandi — Shiva's heilige stier. De Nandi-tempel bevat een stenen stierenbeeld van 3 meter, dat Nandi in een rustige zittende houding toont. De Nandi-tempel is klein, maar architectonisch compleet; het stierenbeeld is goed bewaard gebleven.
De andere kleinere tempels op het centrale binnenplein zijn gewijd aan mindere goden of vervullen diverse bijkomende functies (sommige dienden als schatkamer of priesterverblijf in het oorspronkelijke 9e-eeuwse ontwerp). De 224 perwara-tempels rond het hoofdplein zijn veel kleiner en werden gefinancierd door Javaanse aristocraten en kooplieden; veel zijn deels vervallen, maar de overgebleven exemplaren tonen hetzelfde beeldhouwprogramma als de hoofdheiligdommen.